PR PROTEİNLERİN BİTKİ HASTALIKLARIYLA İLİŞKİSİ

24/05/2026

Bitkiler patojen saldırılarından kendilerini korumak için birçok savunma mekanizmasına sahiptir. Bitkiler patojen istilasına etkili bir biçimde durdurabilmek için yapılarında varolan fiziksel ve kimyasal engeller kadar, patojen atağı ile aktive olan, uyarılabilir savunma tepkilerini de kullanırlar.

Bitkiler stresi ya tölere etmekte ya da ondan kaçınmaktadırlar. Stres faktörleri yapısal ve metabolik hasarlara neden olmaktadırlar. Bu hasarlar tersinir ya da geri dönüşümsüz olabilirler.

Bu yüzden bitkiler sekonder metabolitlerin yanısıra başka savunma yolları geliştirmişlerdir.

Bunlardan biri de PR proteinleri gibi spesifik proteinlerin üretilmesidir.

Use headings to divide your content

Özel (spesifik) dayanıklılıkta; konukçu bitkiler hastalıkların oluşturacağı zararlara engel olmak için dayanıklılık genlerini geliştirmişlerdir. Dayanıklılık geninin ürünü olan proteinler hastalık etmeninin bitkiye girmesi sırasında salgıladığı sinyal moleküllerini tanıma yeteneğine sahiptirler. Bu tanıma işlemi bitkinin savunma sisteminin harekete geçirilmesi bakımından zorunludur. Sonuçta bitki savunma mekanizmasının uyarılması antimikrobiyal etkiye sahip birçok proteinin bitkide üretilmesine neden olmaktadır (Özcan ve ark., 2001).

Use image sections to split the content visually

Besides the headings, the image sections do a great job in splitting the content in the right places. Main sections of your blog post can be separated by the images, corresponding with the topic you cover.

You can also use blockquote formatting to emphasize the cited sources.

This is where your text starts. You can click here and start typing. Sed ut perspiciatis unde omnis iste natus error sit voluptatem accusantium doloremque laudantium totam rem aperiam eaque ipsa quae ab illo inventore veritatis et.

PR Proteinlerinin Bitki Hastalıklarıyla İlişkisi

KONU

PR PROTEİNLERİNİN
BİTKİ HASTALIKLARIYLA İLİŞKİSİ

Hazırlayan: Dr. Önder BAYTEKİN

Hazırlanma Tarihi: 17.05.2021

“Bilgi paylaşıldıkça değer kazanır, ancak kaynağıyla anlam bulur.”

Bitkilerde Savunma Mekanizmaları

Bitkiler patojen saldırılarından kendilerini korumak için birçok savunma mekanizmasına sahiptir. Bitkiler patojen istilasını etkili biçimde durdurabilmek için yapılarında var olan fiziksel ve kimyasal engeller kadar, patojen atağı ile aktive olan uyarılabilir savunma tepkilerini de kullanırlar.

Bitkiler stresi ya tolere etmekte ya da ondan kaçınmaktadırlar. Stres faktörleri yapısal ve metabolik hasarlara neden olmaktadır. Bu hasarlar tersinir ya da geri dönüşümsüz olabilir.

                Bitkiler sekonder metabolitlerin yanı sıra PR proteinleri gibi spesifik savunma proteinleri üretmektedir.
            

Özel Dayanıklılık Mekanizması

Özel (spesifik) dayanıklılıkta; konukçu bitkiler hastalıkların oluşturacağı zararlara engel olmak için dayanıklılık genlerini geliştirmişlerdir.

Dayanıklılık geninin ürünü olan proteinler, hastalık etmeninin bitkiye girmesi sırasında salgıladığı sinyal moleküllerini tanıma yeteneğine sahiptir.

Bu tanıma işlemi sonucunda bitki savunma sistemi aktive olur ve antimikrobiyal etkiye sahip birçok protein sentezlenir.

Bitkilerde Savunma Cevapları

Fenilpropanoid Metabolizması

Fenilalanin amonyum liyaz (PAL)
Şalkon sentaz (CHS)
Şalkon izomeraz
Fitoaleksin üretimi

Yapısal Savunma

HRGP sentezi
Peroksidaz aktivitesi
Hücre duvarı güçlenmesi
Lignin oluşumu

Savunma Enzimleri

Kitinaz
Glukanaz
Pektinaz
Lipoksigenaz (LOX)

Bu enzimler fungus hücre duvarının parçalanmasını sağlamakta ve savunma cevaplarının uyarılmasında görev almaktadır.

                Jasmonik asit gibi LOX ürünleri, patojen ve yaralanmalara karşı oluşan genel cevaplarda görev yapmaktadır.
            

Bitki-Patojen Etkileşimi

Bitkiler ve patojenler arasındaki interaksiyonda ya başarılı enfeksiyon ya da başarılı direnç oluşmaktadır.

Direnç sırasında enfekte hücrelerin etrafında lokalize savunma cevapları meydana gelir.

Hücre duvarlarında yapısal değişimler oluşur ve patojenin yayılması sınırlandırılır.

                PR proteinleri ve fitoaleksinler enfeksiyona karşı aktif savunma oluşturmaktadır.
            

PR Proteinleri

PR proteinleri bitkilerde patojen enfeksiyonu sonucu veya benzer stres koşullarında sentezlenen proteinlerdir.

Sistemik direnç oluşturmaktadırlar.

Yaralanma, yüksek osmotik basınç ve patojen saldırısı gibi koşullarda oluşmaktadırlar.

                PR proteinleri ilk kez TMV ile enfekte edilen tütün yapraklarında tanımlanmıştır.
            

PR Protein Familyaları

PR proteinlerinin şimdiye kadar 14 familyada 40 türü bulunmuştur.

Protein Türü	Görevi
Kitinaz	Fungal hücre duvarını parçalar
Glukanaz	β-glukan yıkımı sağlar
Defensin	Antimikrobiyal etki gösterir
Peroksidaz	Oksidatif savunma oluşturur

Salisilik Asit ve SAR

Salisilik asit (SA), patogenezle ilişkili proteinlerin üretimini indükleyerek patojenlere karşı dirençte rol oynar.

Jasmonik asit (JA) ve etilen de savunma bağlantılı genlerin aktivasyonunda görev almaktadır.

                SA birikimi hem lokal savunma tepkilerinin hem de SAR mekanizmasının oluşması için gereklidir.
            

SAR Mekanizması

TMV inokülasyonu sonrasında tütün yapraklarında SA içeriğinin yaklaşık 180 kat arttığı belirlenmiştir.

SAR, en fazla uyarılan dayanıklılık mekanizmalarından biri olarak kabul edilmektedir.

Enfekte olmayan dokularda SA birikimi savunma genlerinin aktivasyonunu sağlamaktadır.

Hipersensitif Tepki (HR)

Savunma tepkimelerinin ilk ve en önemlisi, avirulens proteinlerinin algılanmasıdır.

PR genleri ile oluşturulan savunma tepkisi sonucunda hızlı nekrozlar oluşmaktadır.

                Hipersensitif tepki sayesinde patojen enfeksiyon bölgesinde sınırlandırılmaktadır.
            